सांडपाण्यावर प्रक्रिया करणे ही एक गुंतागुंतीची प्रक्रिया आहे, ज्यामध्ये पाणी शुद्ध करण्यासाठी विविध प्रकारच्या रसायनांचा वापर आवश्यक असतो. फ्लॉक्युलंट्स हे अशा महत्त्वाच्या रसायनांपैकी एक आहेत, जे सांडपाणी प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. या लेखात सांडपाणी प्रक्रिया रसायनांचे प्रमाण, सांडपाणी प्रक्रियेतील फ्लॉक्युलंट्सचे उपयोग असलेले उद्योग, सांडपाण्यातील रसायनांची भूमिका आणि फ्लॉक्युलंट्स वापरताना घ्यावयाची खबरदारी याबद्दल सविस्तर माहिती दिली जाईल.
सांडपाणी प्रक्रिया रसायनांचे प्रमाण हे सांडपाण्याची गुणवत्ता, प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष परिस्थिती यांवर अवलंबून असते. काही सामान्य सांडपाणी प्रक्रिया रसायनांच्या प्रमाणांची उदाहरणे खालीलप्रमाणे आहेत:
पॉलीॲल्युमिनियम क्लोराइड (पीएसी):सामान्यतः फ्लॉक्युलंट म्हणून वापरले जाणारे हे रसायन, ऋणभारित कलिल कणांसोबत अभिक्रिया करून स्थिरावणारे हायड्रॉक्साईड मायसेल्स तयार करते, ज्यामुळे निलंबित घन पदार्थ आणि जड धातूंचे आयन काढून टाकले जातात. सामान्य परिस्थितीत, प्रति टन कच्च्या पाण्यासाठी याचे प्रमाण सुमारे काही ग्रॅम असते, परंतु प्रत्यक्ष प्रमाण कच्च्या पाण्याची गुणवत्ता आणि प्रक्रियेच्या परिस्थितीनुसार समायोजित करणे आवश्यक असते.
पॉलीएक्रिलामाइड (PAM):फ्लॉकची घट्टपणा आणि स्थिरता सुधारण्यासाठी स्कंदक म्हणून वापरले जाते. सामान्यतः पॉलीॲल्युमिनियम क्लोराईडसोबत वापरले जाते, प्रति टन कच्च्या पाण्याची मात्रा सुमारे काही ग्रॅम असते, परंतु प्रक्रियेची परिस्थिती आणि प्रदूषकांच्या प्रकारानुसार प्रत्यक्ष मात्रा योग्यरित्या समायोजित करणे आवश्यक असते.
सांडपाणी प्रक्रियेमध्ये फ्लॉक्युलंट्सचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो, ज्यामध्ये प्रामुख्याने खालील श्रेणींचा समावेश होतो:
औद्योगिक सांडपाणी प्रक्रिया: औद्योगिक सांडपाण्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात तरंगणारे घन पदार्थ, जड धातूंचे आयन आणि सेंद्रिय प्रदूषक असतात. फ्लॉक्युलंट्सच्या वापरामुळे हे प्रदूषक प्रभावीपणे काढून टाकून सांडपाणी शुद्ध करता येते.
घरगुती सांडपाणी प्रक्रिया: घरगुती सांडपाण्यात मोठ्या प्रमाणात सेंद्रिय पदार्थ आणि तरंगणारे घन पदार्थ असतात. फ्लॉक्युलंट्सच्या वापरामुळे हे प्रदूषक प्रभावीपणे काढून टाकता येतात आणि पाण्याची गुणवत्ता सुधारता येते.
शेतीतील सांडपाण्यावर प्रक्रिया: शेतीतील सांडपाण्यात मोठ्या प्रमाणात सेंद्रिय पदार्थ, अमोनिया नायट्रोजन आणि इतर हानिकारक पदार्थ असतात. फ्लॉक्युलंट्सच्या वापरामुळे हे प्रदूषक प्रभावीपणे काढून टाकता येतात आणि पाण्याची गुणवत्ता सुधारता येते.
औद्योगिक सांडपाणी: फ्लॉक्युलंट्सच्या वापरामुळे पाण्यातील तरंगणारे घन पदार्थ, जड धातूंचे आयन आणि सेंद्रिय प्रदूषक प्रभावीपणे काढून टाकता येतात आणि पाण्याची गुणवत्ता सुधारता येते.
सांडपाण्यातील रसायनांच्या कार्यांमध्ये प्रामुख्याने खालील श्रेणींचा समावेश होतो:
तरंगत्या घन पदार्थांचे निष्कासन: फ्लॉक्युलंट्सच्या क्रियेमुळे, सांडपाण्यातील तरंगते घन पदार्थ एकत्र येऊन त्यांचे गठ्ठे तयार होतात, ज्यामुळे अवसादन आणि गाळण्याची प्रक्रिया सुलभ होते.
जड धातूंच्या आयनांचे निष्कासन: फ्लॉक्युलंट्सच्या क्रियेद्वारे, सांडपाण्यातील जड धातूंच्या आयनांचे हायड्रॉक्साईड अवक्षेपांमध्ये रूपांतर केले जाते, ज्यामुळे ते सहजपणे काढून टाकता येतात.
सेंद्रिय प्रदूषकांचे निर्मूलन: फ्लॉक्युलंट्सच्या क्रियेद्वारे, सांडपाण्यातील सेंद्रिय प्रदूषकांचे हायड्रॉक्साईड अवक्षेपांमध्ये रूपांतर केले जाते किंवा सहजपणे काढून टाकण्यासाठी इतर पदार्थांमध्ये त्यांचे ऑक्सिडीकरण केले जाते.
pH समायोजन: सांडपाणी शुद्ध करण्यासाठी, अल्कली किंवा आम्लाच्या क्रियेद्वारे सांडपाण्याचा pH समायोजित करणे.
फ्लॉक्युलंट्स वापरताना लक्षात ठेवण्यासारख्या गोष्टी:
योग्य फ्लॉक्युलंट निवडा: वेगवेगळ्या फ्लॉक्युलंट्सची कार्ये आणि परिणाम वेगवेगळे असतात. प्रत्यक्ष परिस्थितीनुसार योग्य फ्लॉक्युलंट निवडणे आवश्यक आहे.
औषधाच्या मात्रेवर नियंत्रण ठेवा: अपुऱ्या मात्रेमुळे परिणामावर परिणाम होतो आणि अतिरिक्त मात्रेमुळे अपव्यय व आर्थिक नुकसान होते. त्यामुळे, प्रत्यक्ष परिस्थितीनुसार योग्य मात्रेवर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे.
पूर्णपणे ढवळा: फ्लॉक्युलंट आणि पाणी पूर्णपणे विरघळून अभिक्रिया होईपर्यंत चांगले ढवळा.
तापमान आणि pH मूल्याकडे लक्ष द्या: तापमान आणि pH मूल्याचा फ्लॉक्युलंटच्या परिणामावर प्रभाव पडतो आणि ते काळजीपूर्वक नियंत्रित करणे आवश्यक आहे.
पोस्ट करण्याची वेळ: २७ सप्टेंबर २०२३