साखर हे पेये, रेडीमेड खाद्यपदार्थ, फास्ट फूड, कँडी, पेस्ट्री आणि संबंधित उद्योगांसाठी एक मूलभूत कच्चा माल आहे. दैनंदिन जीवनात चव आणण्यासाठीही तिचा अनेकदा वापर केला जातो. तिचे उपयोग विविध प्रकारचे असून तिला प्रचंड मागणी आहे. साखर सामान्यतः शुगर बीट आणि सुक्रोजपासून मिळते. साखर उत्पादनात शुगर बीटचा वाटा २०% आहे, तर उसाचा वाटा ८०% आहे. जगातील उसाच्या साखरेचे शीर्ष पाच उत्पादक देश ब्राझील, भारत, चीन, थायलंड आणि पाकिस्तान आहेत. जगातील शुगर बीटचे शीर्ष पाच उत्पादक देश फ्रान्स, अमेरिका, जर्मनी, रशिया आणि तुर्की आहेत.
साखर बनवताना मोठ्या प्रमाणात सांडपाणी आणि साखरेचा रस तयार होतो. मानकांची पूर्तता करण्यासाठी, प्रक्रियेदरम्यान किंवा विसर्जनादरम्यान या सांडपाण्यावर आणि साखरेच्या रसावर प्रक्रिया करणे आवश्यक असते. त्यापैकी स्पष्टीकरण (clarification) ही सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.
गेल्या दशकात,पॉलीॲल्युमिनियम क्लोराईडत्याच्या उच्च कार्यक्षमता आणि स्थिरतेमुळे जगभरातील साखर कारखान्यांमध्ये याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. हे सर्वात लोकप्रिय कोॲग्युलंट्सपैकी एक बनले आहे. साखरेच्या रसाच्या शुद्धीकरणापासून ते सांडपाण्यातील सीओडीच्या (COD) प्रक्रियेपर्यंत, पीएसी (PAC) साखर उद्योगासाठी सर्वात योग्य उपाय प्रदान करते.
साखर उद्योगात पीएसीचा वापर
पॉलिॲल्युमिनियम क्लोराईड तरंगते कण, कलिल आणि विरघळलेल्या सेंद्रिय पदार्थांचे प्रभावीपणे विघटन आणि एकत्रीकरण करू शकते. हे उच्च बहुलकीकरण अंश आणि उच्च प्रभार घनता असलेले एक अजैविक पॉलिमर स्पष्टीकरणकारक आहे. याचा उपयोग अनेकदा साखर उद्योगात खालील कारणांसाठी केला जातो:
- उसाच्या रसाचे किंवा बीटच्या रसाचे स्पष्टीकरण.
- रंग काढून टाका आणि गढूळपणा कमी करा.
- अवसादन आणि गाळण प्रक्रियेची कार्यक्षमता वाढवा.
- सांडपाणी सोडण्यापूर्वी किंवा पुनर्वापर करण्यापूर्वी त्यावर प्रक्रिया करणे.
ॲल्युमिनियम सल्फेट किंवा चुना यांसारख्या पारंपरिक स्कंदकांच्या विपरीत, पीएसी (PAC) अधिक विस्तृत पीएच (pH) श्रेणीमध्ये प्रभावीपणे कार्य करते, कमी गाळ तयार करते आणि त्याचा स्कंदन दर जलद असतो.
पॉलीॲल्युमिनियम क्लोराईडचा वापर साखरेचा रस स्वच्छ करण्यासाठी केला जातो.
प्रक्रिया न केलेल्या साखरेच्या रसात विविध अशुद्धी असतात: तरंगणारे घन पदार्थ, वनस्पती तंतू, कलिल, प्रथिने, पॉलिसॅकराइड्स, रंगद्रव्ये, माती आणि अजैविक कण इत्यादी. या अशुद्धींमुळे साखरेच्या रसाची शुद्धता, स्फटिकीकरणाची कार्यक्षमता, तयार साखरेची गुणवत्ता इत्यादींवर परिणाम होतो. पीएसी (PAC) तरंगणाऱ्या आणि विरघळलेल्या अशुद्धींना काढून टाकू शकते; या परिणामाला स्पष्टीकरण (clarification) म्हणतात.
रस शुद्धीकरणात पॉलीॲल्युमिनियम क्लोराईडच्या कृतीची यंत्रणा
·पॉलिॲल्युमिनियम क्लोराइडचा धन प्रभार कलिल आणि सूक्ष्म कणांवरील ऋण प्रभाराला निष्प्रभ करतो, ज्यामुळे ते अस्थिर होतात.
·द्रवातील प्रथिने, वाळूचे कण, रंगद्रव्य संयुगे आणि इतर पदार्थ पकडले जातात, ज्यामुळे त्यांचे मोठे कण तयार होतात जे क्लॅरिफायरमध्ये वेगाने खाली बसतात.
·शिवाय, पीएसी द्रव रंगास कारणीभूत ठरणारे संयुगे देखील शोषून घेऊ शकते, ज्यामुळे साखरेच्या पाकाचा रंग फिकट होतो आणि परिणामी तयार उत्पादनाचा रंग अधिक पारदर्शक बनतो.
रस शुद्धीकरणात पीएसीचे फायदे
रसाची पारदर्शकता आणि रंग सुधारण्याचा उत्तम परिणाम
जलद स्थिरीकरण गती आणि कमी निवास कालावधी
स्वच्छ केलेल्या रसाचा गढूळपणा कमी केला.
इव्हॅपोरेटर आणि हीटरमधील क्षारांचे प्रमाण कमी होते
स्फटिकीकरण क्षमता सुधारल्यामुळे साखरेचे अधिक उत्पादन
पारंपरिक गोठवणकांच्या तुलनेत कमी रासायनिक वापर
गाळाचे प्रमाण कमी आणि गाळ गाळण्याची प्रक्रिया सोपी झाली
एकंदरीत, पीएसी अंतिम साखर उत्पादनाची गुणवत्ता वाढवण्याबरोबरच कार्यान्वयन कार्यक्षमता सुधारते.
रस स्वच्छ करण्यासाठी पीएसीची शिफारस केलेली मात्रा
सर्वसाधारण मात्रा रसाची गुणवत्ता, ऊस किंवा बीटचा प्रकार आणि आवश्यक शुद्धता यावर अवलंबून असते. सर्वसाधारण मात्रेच्या श्रेणींमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:
कच्च्या उसाच्या रसातील पीएसीची मात्रा २०-५० मिग्रॅ/लिटर असते.
सहायक फ्लॉक्युलंट्ससोबत वापरल्यास, पीएसीची सांद्रता 10-30 mg/L असते.
अत्यधिक अशुद्धता असलेल्या किंवा पावसाळ्यातील फळांच्या रसांसाठी, पीएसीची मात्रा ४०-८० मिग्रॅ/लिटर असते.
डोसचे अनुकूलन प्रयोगशाळेतील बीकर चाचण्यांद्वारे उत्तम प्रकारे केले जाते.
साखरेच्या रसातील वेगवेगळ्या गढूळपणाच्या आधारावर योग्य मात्रा निश्चित करा.
पॉलिॲल्युमिनियम क्लोराईड: साखर उद्योगातील सांडपाण्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी वापरले जाते.
साखर उद्योगातील सांडपाण्यावर प्रक्रिया न करता ते सोडल्यास, जलचर आणि भूचर परिसंस्थांमध्ये प्रदूषणाची समस्या निर्माण होईल. याव्यतिरिक्त, साखर उद्योगातील सांडपाण्यावर पूर्णपणे प्रक्रिया न केल्यास, पर्यावरणात सोडल्यावर त्यातून दुर्गंधी येईल. साखर कारखान्यांमधील सांडपाण्याच्या मुख्य स्रोतांमध्ये रस काढण्याची आणि स्वच्छ करण्याची प्रक्रिया, बॉयलर ब्लोडाउन, गाळण्याची आणि स्पष्टीकरणाची प्रक्रिया, उपकरणे स्वच्छ करण्याची कामे, तसेच संघनित पाणी आणि शीतकरण पाणी इत्यादींचा समावेश होतो.
साखर उद्योगाच्या सांडपाण्याची वैशिष्ट्ये
या प्रकारच्या सांडपाण्यात सहसा सेंद्रिय पदार्थ (सीओडी आणि बीओडी), निलंबित घन पदार्थ, रंगद्रव्ये, तेल आणि इतर पदार्थ असतात. त्याचा रंग तपकिरी असतो, पीएच मूल्य कमी असते, दुर्गंधीची समस्या असते, एकूण घन पदार्थांचे प्रमाण जास्त असते आणि विरघळलेल्या सेंद्रिय व असेंद्रिय पदार्थांचे प्रमाण तुलनेने जास्त असते.
सांडपाणी प्रक्रियेमध्ये पीएसीचे कार्यतत्त्व
पीएसी खालील मार्गांनी प्रभावी सांडपाण्यावर प्रक्रिया साध्य करते:
· गोठण आणि अवसादन
ते निलंबित घन पदार्थ आणि सेंद्रिय कलिलांची स्थिरता बिघडवू शकते, ज्यामुळे गुच्छांच्या जलद निर्मितीस चालना मिळते.
· रासायनिक ऑक्सिजन मागणी आणि जैविक ऑक्सिजन मागणी कमी झाली आहे
पीएसी (PAC) मोठ्या प्रमाणात सीओडी/बीओडी (COD/BOD) भार निर्माण करणारी विरघळलेली सेंद्रिय संयुगे काढून टाकू शकते.
· रंग काढून टाकणे
पीएसी सांडपाण्यातील रंग निर्माण करणारी संयुगे आणि रंगद्रव्ये शोषून घेऊ शकते.
गाळाचे प्रमाण कमी होते
पीएसीमुळे तयार होणाऱ्या गाळाची घनता जास्त असते, तो अधिक घट्ट असतो आणि हाताळण्यास व त्यातील पाणी काढण्यास सोपा असतो.
सांडपाणी व्यवस्थापनात पीएसीचे फायदे
- कारखान्याच्या परिस्थितीनुसार, सीओडी (COD) काढून टाकण्याचा दर ६०% ते ८५% पर्यंत पोहोचू शकतो.
- गढूळपणा आणि एकूण निलंबित घन पदार्थ (TSS) यामध्ये लक्षणीय सुधारणा झाली आहे.
- क्लॅरिफायरमधील अवसादन दर वाढवा
- तुरटी किंवा लोहयुक्त क्षारांच्या तुलनेत गाळाचे उत्पादन कमी असते.
- हे विस्तृत pH श्रेणीमध्ये (5-9) कार्यक्षमतेत स्थिर असते.
- पीएच समायोजन रसायनांची मागणी कमी झाली आहे.
- जैविक उपचार प्रणालीच्या कामगिरीत सुधारणा
- या फायद्यांमुळे, अनुपालन आणि खर्च-कार्यक्षमता साधू पाहणाऱ्या साखर कारखान्यांसाठी पीएसी (PAC) हा एक पसंतीचा पर्याय ठरतो.
सांडपाणी प्रक्रियेसाठी शिफारस केलेले पीएसी डोस
सांडपाण्याच्या वैशिष्ट्यांनुसार पीएसीची मात्रा बदलते:
सर्वसाधारणपणे, सांद्रता ३०–१५० मिग्रॅ/लिटर असते. उच्च-सीओडी असलेल्या सांडपाण्यासाठी, सांद्रता १००–२०० मिग्रॅ/लिटर असते.
जेव्हा फ्लॉक्युलंट्स (जसे की PAM) सोबत वापरले जाते, तेव्हा त्याची सांद्रता 20–50 mg/L असते.
योग्य मात्रेमुळे अतिमात्रा किंवा अनावश्यक खर्च टाळून प्रभावी स्पष्टीकरण सुनिश्चित होते.
जल शुद्धीकरणातील पीएसी जोडणीचे मुद्दे
पूर्व-उपचार टप्पा:पीएसी (PAC) मिसळण्यामागील हा मुख्य मुद्दा आहे, ज्यामुळे ते कलिल कणांना प्रभावीपणे अस्थिर करते आणि गढूळपणा कमी करते.
प्रवाहकणीकरण आणि अवसादन होण्यापूर्वी:या टप्प्यावर पीएसीला पीएएम सारख्या फ्लॉक्युलंटसोबत एकत्रित केल्याने इष्टतम स्कंदन आणि अवसादन कार्यक्षमता साधली जाते, ज्यामुळे पाण्याची एकूण स्पष्टता आणि प्रक्रिया कार्यक्षमता सुधारते.
इतर फ्लॉक्युलंट्ससह पीएसीचा सहक्रियात्मक वापर
बहुतेकदा PAM सोबत एकत्रितपणे वापरले जातेपॉलीएक्रिलामाइड) फ्लॉकची ताकद सुधारण्यासाठी.
रंगाची तीव्रता वाढवण्यासाठी, रंग कमी करणारा घटक मिसळता येतो.
pH ६.५–७.५ वर सर्वोत्तम परिणाम; pH समायोजित करण्यासाठी चुन्याचा वापर केला जाऊ शकतो.
पॉलीॲल्युमिनियम क्लोराईड (PAC) हे साखरेच्या रसाचे स्पष्टीकरण आणि सांडपाणी प्रक्रियेतील त्याच्या उच्च कार्यक्षमता, स्थिरता आणि अनुकूलतेमुळे आधुनिक साखर उद्योगात एक अपरिहार्य रासायनिक पूरक बनले आहे. पारंपारिक स्कंदकांच्या तुलनेत, PAC अनेक फायदे देते: विस्तृत pH श्रेणी, जलद स्थिरीकरण गती, कमी गाळ निर्मिती आणि उच्च परिचालन कार्यक्षमता व साखर उत्पादन. PAC च्या मात्रेवर अचूक नियंत्रण ठेवून आणि पॉलीॲक्रिलामाइड (PAM) सारख्या सहायक स्कंदकांसोबत त्याचा वापर करून, साखर कारखाने सर्वोत्तम स्पष्टीकरण परिणाम आणि किफायतशीरपणा साध्य करू शकतात.
साखर उद्योगाबद्दल अधिक माहिती " मध्ये मिळू शकतेसाखर उद्योगासाठी रासायनिक उपायआशा आहे की, हे तुमच्यासाठी उपयुक्त ठरेल.
पोस्ट करण्याची वेळ: ०२-डिसेंबर-२०२५
